Waar moet je aan denken als je yoga geeft aan studenten met epilepsie?

Yoga en Epilepsie

Epilepsie is een van de vijf meest voorkomende neurologische aandoeningen wereldwijd. De Wereld Gezondheids Organisatie (het WHO) schat dat ten minste 50 miljoen mensen wereldwijd de diagnose epilepsie hebben ontvangen. Het is een aandoening waarbij ongecontroleerde aanvallen optreden, die zich, soms zonder duidelijke reden maar vaak uitgelokt door bepaalde triggers kunnen herhalen.

Epilepsie is een neurologische aandoening die zich uit in de vorm van aanvallen. Aanvallen ontstaan door een plotselinge, tijdelijke verstoring van de elektrische prikkeloverdracht in de hersenen.

Een aanval kun je je voorstellen als een vorm van kortsluiting in de hersenen. Tijdens deze abnormale elektrische storm kan het getroffen deel van de hersenen de normale taak niet uitvoeren. Mensen ervaren plotselinge veranderingen in bewegingen, gevoel, bewustzijn of gedrag.

De uiterlijke effecten zijn afhankelijk van de vorm van epilepsie en kunnen zowel wilde ongecontroleerde bewegingen, maar ook alleen gefriemel met handen, het wegvallen van spierspanningen of een korte periode zijn waarin het bewustzijn is verlaagd.

Oorzaken en behandeling van epilepsie

Ondanks dat epilepsie een veel voorkomende aandoening is en er veel onderzoek naar het onderwerp wordt gedaan, waarbij veel antwoorden gevonden zijn, zijn er tot op heden nog steeds vraagstukken over de aandoening. De oorzaken van epilepsie worden nog niet volledig begrepen, wel is bekend dat er een verband met genetica kan zijn.

In de meeste gevallen kan de oorzaak van de aandoening niet worden vastgesteld.

Geschat wordt dat ongeveer 70% van de mensen met epilepsie een vrijwel normaal leven kunnen leiden met behulp van medicijnen. Maar ongeveer 30% van de mensen blijft epileptische aanvallen houden ondanks de hulp van medicatie en kan hier in het dagelijks leven door beperkt worden. Bovendien kleven er veel sociale stigma’s aan de aandoening waardoor mensen met epilepsie vaker sociaal geïsoleerd kunnen raken.

Medische professionals adviseren vaak lichaamsbeweging als een aanvulling op de behandeling, omdat ze erkennen dat lichaamsbeweging de conditie, de energie en de stemming verbetert en vooral stress verlicht. Daarnaast komt er bij het sporten Endorfine vrij, ookwel bekend als het geluk hormoon, wat zorgt voor stress vermindering. Aangezien stress vaak een grote trigger is voor epileptische aanvallen kan sport en beweging voor een directe vermindering zorgen.

Het verbeteren van de algemene gezondheid en het op deze manier bijdragen aan het welzijn kan ervoor zorgen dat de frequentie van epileptische aanvallen en de gevolgen daarvan  voor sommige mensen afneemt. Het kan mensen ook helpen om een gevoel van meer controle te krijgen over hun gezondheid.

Hoe kan Yoga daarbij helpen?

Yoga heeft een bewezen positief effect op de algemene gezondheid met vele langdurige gezondheidsvoordelen. Yoga is niet alleen een kwestie van fysieke bewegingen; yogahoudingen en ademhalingsoefeningen hebben een grote invloed op het functioneren van het zenuwstelsel.

Gecontroleerde ademhaling, meditatie en zachte yogahoudingen helpen om stress te verminderen [2], een welbekende trigger voor epileptische aanvallen. Bij ademhalings- en balans oefeningen focus je op een punt waardoor de overdracht van neurotransmitters van de ene naar de andere hersenhelft meer in balans komt. Een uitgebalanceerde Hatha of Yin Yoga beoefening kalmeert het zenuwstelsel, wat de kans op een aanval kan verminderen of de aanval kan voorkomen.

Wat vooral interessant is: als yoga houdingen, ademhalingsoefeningen en meditatie-oefeningen regelmatig en lang genoeg worden beoefend, kan dit leiden tot permanente veranderingen in de hersenen.[3] Yoga kan daarom een zeer positief effect hebben als aanvulling naast de voorgeschreven medicatie. Door langdurig en regelmatig yoga te beoefenen kunnen er blijvende, positieve veranderingen in het lichaam en de hersenen optreden.[3] Deze veranderingen kunnen helpen om aanvallen te voorkomen en de tijd tussen de aanvallen oprekken.

Een student met epilepsie – wat je moet weten

Aanvallen kunnen op elk moment en zonder duidelijke oorzaak of reden plaatsvinden. Daarom moet je als yogadocent weten of een student gediagnosticeerd is met epilepsie. De meeste mensen zullen dit soort feiten met je delen maar om zeker te zijn kun je overwegen om elke student een standaard inschrijfformulier te laten invullen. Laat nieuwe studenten dit formulier invullen waarin ze aangeven of ze blessures, aandoeningen en andere problemen hebben die van invloed kunnen zijn op hun yogalessen. Het is hierbij ook aan te raden om duidelijk aan te geven dat de student zelf volledig verantwoordelijkheid en aansprakelijk is voor zijn eigen gezondheid en welzijn.

1. EHBO Kennis

Als een student je informeert dat hij of zij epilepsie heeft, zorg er dan voor dat je zelf goed weet hoe een aanval zich bij hem of haar manifesteert en wat je moet doen en juist niet moet doen als je student tijdens de les een aanval krijgt. Tijdens een aanval zit er veel kracht in de kaken, dus zorg dat je tijdens een aanval nooit iets tussen de tanden stopt, de student kan erdoor stikken en/of bijten in de vinger.

2. Vraag naar mogelijke triggers van epileptische aanvallen en houd deze in de gaten om ze te vermijden

Triggers voor epileptische aanvallen zijn heel verschillend. Het kan aan de stress van een nieuwe omgeving liggen, aan het licht (en dan vooral lichtflitsen), aan een te lage bloedsuikerspiegel vlak voor de lunch, aan onvoldoende slaap de avond ervoor of aan de periode in de menstruatiecyclus. Er zijn geen aanwijzingen dat bepaalde houdingen of cardiovasculaire oefeningen aanvallen veroorzaken. De meeste epilepsiepatiënten zijn zich bewust van bepaalde triggers die aanvallen kunnen veroorzaken. Vraag je student dus of het waarschijnlijk is dat er tijdens de les een aantal triggers kunnen optreden, wat deze triggers kunnen zijn en hoe je ze kunt helpen vermijden.

3. Behandel ze niet als kinderen

Het is niet nodig om je studenten die aan epilepsie lijden met grotere fijngevoeligheid te behandelen en hen niet toe te staan actief deel te nemen aan de les.

Voor je eigen geruststelling is het belangrijk om te beseffen dat het zeer onwaarschijnlijk is dat bepaalde oefeningen of lichamelijke belastingen een aanval veroorzaken.

Een onderzoek in Noorwegen onder vrouwen met ongecontroleerde epilepsie resulteerde in een aanzienlijke vermindering van het aantal epileptische aanvallen door gedurende 15 weken lang, twee keer per week, een regelmatige bewegingssessies van 60 minuten (bijvoorbeeld hardlopen, lopen, zwemmen, fietsen) te beoefenen. [1]

Het oefencomponent van yoga is daarom zeer nuttig en is slechts zeer zelden een trigger voor aanvallen. Om aan de veilige kant te blijven zorg je ervoor dat de student zich niet te veel inspant. Over het algemeen kunnen leerlingen met epilepsie alle ademhalingsoefeningen, zonnegroeten en de meeste yogahoudingen doen. Let wel op dat de student niet gaat hyperventileren, dit kan een trigger zijn voor een epileptische aanval.

Het grootste risico voor yogastudenten met epilepsie is een onverwachte aanval.

Daarom moet je als leraar verschillende variaties geven van houdingen met verschillende moeilijkheidsgraad of tijdens de pose dicht bij de leerling in de buurt blijven. Houdingen die een risico zouden kunnen vormen zijn bijvoorbeeld de hoofdstand en de schouderstand, we adviseren om spanning op het hoofd en de nek te vermijden.

4. Moedig ze aan en motiveer ze.

Als een student zich gemotiveerd voelt om uitdagende dingen zoals inversies en handbalansen te oefenen en een goed idee heeft wanneer aanvallen zich bij hem of haar voordoen – hoef je ze niet af te remmen. Geloof in je leerlingen en motiveer ze. Natuurlijk is voorzichtigheid geboden en moeten je leerlingen zich  bewust zijn van wat ze aan het doen zijn, hoe ze zich voelen en dienen ze onmiddellijk te stoppen als ze het gevoel hebben dat er iets niet in orde is (zoals dat ook in elke andere situatie al gebeurd). Helaas kan niet iedereen een aanval aan voelen komen en kan een aanval plots ontstaan, dat is het grote nadeel van deze aandoening.

Kalmerende en Verfrissende Yoga Oefeningen en Asana’s voor Epilepsie

De volgende oefeningen en yogahoudingen zijn nuttig om het zenuwstelsel te kalmeren en zijn daarom nuttig bij het omgaan met de nasleep van een aanval. Zoals hierboven vermeld, bij een regelmatig beoefening kunnen sommige epilepsiepatiënten zelfs een vermindering van het aantal aanvallen ervaren.

Yoga en Epilepsie - Anulom Vilom
Anulom Vilom | Afwisselende ademhaling door de neus

In eerste instantie raden we aan om deze ademhalingsoefening te oefenen zonder de adem vast te houden. Dus, 4 tellen inademen door het linker neusgat en onmiddellijk 8 tellen uitademen door het rechter neusgat. Om een ronde te voltooien, adem je opnieuw in door het rechter neusgat gedurende 4 tellen en adem je uit door het linker neusgat 8 tellen. Zodra dit comfortabel aanvoelt, kun je de adem 8 tellen vast houden na het inademen en voordat je uit ademt.

Yoga en Epilepsie - Kindhouding
Shashankasana (Balasana) | Kindhouding

Terwijl je het voorhoofd op de mat laat rusten en je adem rustig en gecontroleerd laat worden, kom je in de rust- en regeneratietoestand van je zenuwstelsel. De zachte druk van het voorhoofd tegen de grond is zeer kalmerend en rustgevend. Zorg ervoor dat je voorhoofd op de mat of een bolster rust en je billen op je hielen of op kussen rusten.

 

yoga en epilepsie - schouderstand
Salamba Sarvangasana | Ondersteunde schouderstand (tegen de muur)

De licht verhoogde bloedstroom naar het hoofd en de druk in het keelgebied, veroorzaakt een fysieke reflex die het baroreflex wordt genoemd. Het is een van de vele triggers die we in ons lichaam hebben, die ons in de kalme en ontspannen toestand van het parasympathische zenuwstelsel brengen. Door dit effect is de schouderstand eigenlijk een zeer ontspannen houding. Om deze houding toegankelijker en veiliger te maken, raden we studenten met epilepsie aan om het eerst te leren met de voeten tegen de muur.

Yoga en Epilepsie - Zittende vooroverbuiging
Paschimottanasana | Zittende Voorover Buiging

De zittende voorwaartse buiging (Passchimottanasana) is een uitstekende houding om de hele achterkant van je lichaam te strekken en spanning in je onderrug en heupen te verminderen. Zorg ervoor dat je hoog op je zitbotten zit voordat je de pose begint. Start de houding met een rechte rug en terwijl je je maximale flexie bereikt, maak je bovenrug rond en laat je het voorhoofd op je knieën rusten (of op een meditatiekussen). Als je hamstrings strak zijn, leg je een opgevouwen deken onder je knieën waardoor deze iets buigen voordat je aan de houding begint. Als je in de pose bent, probeer je volledig te ontspannen terwijl je naar je onderbuik en onderrug ademt.

yoga en epilepsie - slapende duif
Supta Eka Pada Kapotasana | Slapende Duif  (Yin Yoga houding)

De slapende duif  is een diepe stretch voor de billen (de gluteus en piriformis) en de heupflexoren (quadriceps femoris en psoas), terwijl hij ruimte geeft om te checken hoe je je voelt. De psoas wordt beschouwd als een opslagplaats voor stress en angst en het zachtjes stretchen kan studenten (met epilepsie) helpen om lang opgeslagen emoties en stress los te laten.

Epilepsie - Zeehond - Cobra
Vistrit Bhujangasana | De Zeehond (Yin Yoga houding)

De zeehond is een variant van de Cobra houding. Door kussens onder de buik te gebruiken, wordt het een Yin Yoga-houding die 3-5 minuten kan worden vastgehouden. Het is een uitstekende houding om de sacrale-lumbale boog te masseren en het stimuleert de hele wervelkolom en de buikorganen.

yoga en epilepsie - Wiel - dhunarasana
Dhanurasana | Buigende Pose

In de buigende pose stretch en verleng je de buikspieren, de psoas en quadriceps wat zorgt voor stress verlichting. Door het openen van de borstkas wordt het makkelijker om de adem te vergroten. De houding verlicht spanning in de schouders en nek en is daarom aan te raden voor mensen die vaak spanningshoofdpijn ervaren.

 

Epilepsie -Halve rug twist
Ardha Matsyendrasana | Halve rugtwist

De halve rug twist brengt de ruggengraat in een lijn door het rekken van de bindweefselbanden die aan je ruggengraat vastzitten. Hierbij worden de organen en tussenwervelschijven gemasseerd en wordt in de twist eventuele spanning in de rug, armen, schouders en nek verlicht.

Epilepsie - Boom houding
Vrkshasana | Boompose

De boomhouding is een aardse en kalmerende houding, waarin je een een-puntige focus en een heldere geest kunt ontwikkelen. Kijk naar een punt iets boven ooghoogte en op ongeveer 2 meter afstand. Kijk naar het punt met een zachte blik en als je moeite hebt om je evenwicht te behouden, richt je adem dan op het focuspunt. Houd de pose minstens 1 minuut aan elke kant vast.

 

 

De ervaring van onze oud studente Yvon:

Yoga en Epilepsie

“Van kinds af aan is er epilepsie bij me gediagnosticeerd. Vaak kwam dit door spanningen/stresserende momenten. Ik slik dagelijks medicijnen en heb de zogenaamde Grand mal of wel Tonisch-clonische aanvallen. Waarbij ik flauw val, mijn hele lichaam schokkende bewegingen maakt en ik vaak urine verlies. De aanvallen slaan bij mij toe als ik in rust ben. Dus niet wanneer ik sport/dans en andere actieve dingen doe.

Ik leef een sportief leven en ben werkzaam in sport en fitness branche. Eigenlijk leef ik een normaal leven zonder aanpassingen. Maar zelfs met medicatie kreeg ik epileptische aanvallen.

Sinds ik yoga beoefen kan ik spannende momenten en stress in mijn leven veel meer onder controle houden. Sinds ik gecertificeerd yoga docent ben heb ik al heel wat momenten van activiteit in mijn hersenen kunnen kalmeren en epileptische aanvallen heb voorkomen.

Ik voel mijn hersenen activiteit aanmaken, wanneer ik moe ben, stress ervaar of emotioneel ben. Zodra ik dit voel, start ik vaak direct met de ademhalingsoefening: Anulom Vilom, ook al is de activiteit nog maar heel klein. Deze ademhalingsoefening is mijn number 1 to follow, gevolgd door shavasana en heeft mij vele malen en vrij recent nog geholpen.

Iedere dag oefen ik bijna alle asana’s die ik wil doen, zonder enig probleem. Ook hoofdstanden en andere inversies, deze asana’s zijn helemaal geen probleem bij mij. Balans is the key. Ben ik moe of overprikkeld, dan zorg ik voor mezelf door even een powernap te doen. Gezonde voeding, die je lichaam helpt functioneren en voedt, is heel belangrijk hierin, maar dit vind ik voor iedereen belangrijk. Ook zorg ik voor voldoende momenten om mijn eigen batterij op te laten.

Vandaag de dag motiveert zelfs mijn vriend me als ik overprikkeld ben om mijn meditatie/ademhalingsoefening te gaan doen om te kalmeren. Hij ziet ook de verschillen.

Dus ja, yoga kan wel degelijk helpen bij epilepsie.”

Geschreven door Yvon Tilmans @yogi_on_a_journey

Bronvermelding

[1] https://www.epilepsysociety.org.uk/exercise-and-epilepsy

[2] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22365651

[3] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3200033/

[4] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6023989/

Over de auteur

Kalyani Jain

Kalyani Hauswirth-Jain is sinds 2013, senior docent en de Creatieve Directeur van Arhanta Yoga Ashrams.  Ze is al meer dan acht jaar hoofdtrainer voor de 200 uur durende Yoga Docenten Opleiding, 300 uur Yoga Docenten Opleiding en verschillende 50 uur durende cursussen zoals Yin Yoga en Vinyasa Yoga.

Ze is medeauteur van het veelgeprezen boek: Hatha Yoga for Teachers & Practitioners: A Comprehensive Guide to Holistic Sequencing.

Would you like to get more useful articles and news delivered to your email inbox?

Our E-books
Subscribe to our mailing list and receive 5 free e-books