Sattva, Rajas, Tamas – De 3 gunas of kwaliteiten van het leven

gunas yoga filosofie teacher training

Prakriti en Purush

Volgens de yogische filosofie kan het gehele universum worden verdeeld in twee hoofdcategorieen: Prakriti (Maya of illusie) en Purush (de realiteit). Volgens deze filosofie is alles wat veranderlijk of niet oneindig is een deel van Maya. Purush staat daarentegen voor de enige realiteit, het enige element in het universum dat onveranderend is: de Ziel.
Enkel de ziel is oneindig en echt, Maya of Prakriti zijn veranderbaar en deel van de illusie. Het is niet gemakkelijk om een onderscheid te kunnen maken tussen wat echt en wat onecht is. Dit is het ultieme doel van yoga: om verder te zien dan de illusie en de realiteit waar te nemen. Een persoon die in staat is de realiteit te zien, heeft de mogelijkheid om Samadhi of de Verlichting te bereiken.

De drie gunas of kwaliteiten van het leven

Alles in deze denkbeeldige wereld bestaat uit drie gunas of kwaliteiten. Deze drie kwaliteiten zijn aanwezig in alle objecten, echter in verschillende mate. Een kwaliteit is altijd meer aanwezig of dominant dan de andere kwaliteiten. De drie gunas zijn Sattva (puurheid), Rajas (bedrijvigheid) en Tamas (duisternis, vernietiging). Gunas zijn aanwezig in alles: personen, voedsel, objecten… Het is mogelijk om het niveau van de gunas in de geest en het lichaam continu te veranderen. Door het aanpassen van de aanwezigheid en de invloed van externe objecten, levensstijl en gedachten, kunnen we de drie gunas vergroten of verkleinen. De guna die overheerst, zal invloed hebben op hoe we de wereld om ons heen vernemen. Het beinvloedt ons gedrag, houding, acties, enzovoorts. Bijvoorbeeld: als er sprake is van een overheersende tamas, dan zal deze persoon de wereld als negatief en destructief beschouwen. Wanneer er sprake is van een overheersende sattva, dan zal de persoon in kwestie het universum als positief ervaren en plezier en geluk vinden in de wereld. De geest is echter erg onstabiel en kan gemakkelijk van de ene dominante guna naar de andere omslaan.

De werking en verschillen tussen de drie gunas worden hieronder uitgebreid beschreven. Ook wordt hierdoor duidelijk hoe je een guna beter of meer kan stimuleren dan de andere gunas.

Sattva

Sattva manifesteert zichzelf als puurheid, kennis en harmonie. Het is de kwaliteit van goedheid, plezier, voldoening, nobelheid en tevredenheid. Het is vrij van angst, woede en boosaardigheid. De kwaliteit sattvic is puur en vergevingsgezind. Het is de guna die men wilt vergroten om de staat van Samadhi of de Verlichting te bereiken. Het vergroten van de guna sattva is mogelijk door de gunas rajas en tamas te verkleinen, zowel in de geest als in het lichaam. Dit kan door het eten van sattvic voedsel, zoals vers fruit en groenten, peulvruchten, en volkorenproducten. Sattvic voeding is vers, puur en groeit boven de grond waar het positieve energie ontvangt van het zonlicht. Door het beoefenen van yoga en het volgen van een yogische levensstijl, waarin je jezelf omringt met positieve mensen en activiteiten uitvoert die je gelukkig maken, vergroot je de sattvic elementen in je geest en lichaam.

Rajas

Rajas vertegenwoordigt zichzelf door middel van passie, actie, energie en beweging. Rajas wordt gekarakteriseerd door een gevoel van gehechtheid, een hunkering naar voldoening en verlangens. Als je de mate van rajas in je leven wil verkleinen, vermijd dan rajasic voedsel, zoals gefrituurd en pittig eten en genotsmiddelen zoals caffeine.

Tamas

Tamas manifesteert zichzelf als onzuiverheid, luiheid en duisternis. Het is het gevolg van ontwetendheid en belet men ervan de realiteit te zien. Om de tamasic elementen in de geest en het lichaam te beperken, vermijd het eten van tamasic voeding (zoals verwerkte voeding) en toegeeflijkheid (zoals te veel eten, te veel slapen, te veel alcohol, enzovoorts).

Het onderscheid tussen de drie gunas wordt duidelijk door het volgende verhaal over drie dieven die een man tegenkomen in het bos. Elk van de dieven heeft een ander plan voor de man. Zo wil de tamasic dief de man vermoorden. De rajasic dief weet de tamasic dief er echter van te overtuigen om de man aan een boom vast te binden en al zijn bezittingen te stelen. De derde dief, de sattvic dief is niet geinteresseerd in noch het ontnemen van het leven noch het stelen van de bezittingen van de man. De sattvic dief bevrijdt de man van de boom, leidt hem vriendelijk uit het bos en laat hem de weg naar huis zien.

De eerste stap om Samadhi of de Verlichting te bereiken is om sattva te vergroten en rajas en tamas te minimaliseren. De volgende stap is om de gehechtheid aan de drie gunas los te laten en de realiteit achter Maya te zien. Iemand die de drie gunas overstijgt, is ongevoelig voor de dualiteiten van het leven zoals pijn en plezier, wetend dat de gunas onderdeel zijn van Maya en niet van de realiteit. Zoals in de Bhagavad Gita beschreven staat:

“Wanneer iemand de drie gunas overstijgt welke voortkomen uit het lichaam;
is deze persoon bevrijd van geboorte en ouderdom, ziekte en dood; en is de verlichting bereikt” (Bhagavad Gita 14.20)

Leave a Reply